3.11. Evaluatie handvaardigheid

Uitgangsvraag

Welke vragenlijsten op niveau van vaardigheid (ability, wat kan het kind) en uitvoering (performance, wat doet het kind) in het dagelijks leven zijn het meest geschikt voor het longitudinaal evalueren van het gebruik van armen en handen gerelateerd aan het dagelijks functioneren, ter aanvulling op de Assisting Hand Assessment (AHA: Small-Kids AHA, School-Kids AHA and Ad-AHA), bij kinderen met een unilaterale CP?

Aanbeveling

Overweeg het gebruik van de CHEQ2.0 in aanvulling op de AHA (en daabij de versie die van toepassing is op de leeftijd van het kind) voor het evalueren van het gebruik van armen en handen gerelateerd aan het dagelijks functioneren bij kinderen met unilaterale CP in de leeftijd van 6-18 jaar.

Overwegingen

Voor- en nadelen van de interventie en de kwaliteit van het bewijs

In de literatuursamenvatting zijn alleen studies meegenomen voor de Children’s Hand-use Experience Questionnaire (CHEQ/CHEQ2.0) (Sköld, 2011; Amer, 2016; Ryll, 2019). De CHEQ2.0 is een online verkorte vragenlijst gebaseerd op de CHEQ. Voor de overige twee vragenlijsten (Hand Use at Home Questionnaire [HUH] en Abilhand-Kids) zijn geen relevante data beschikbaar wat betreft de responsiviteit. Voor de CHEQ/CHEQ2.0 zijn de resultaten wat betreft validiteit, betrouwbaarheid en responsiviteit samengevat en is de bewijskracht beoordeeld. In de literatuursamenvatting is zoveel mogelijk de werkwijze van de COSMIN-groep gevolgd. Deze groep geeft ook aanwijzingen hoe te bepalen welk instrument kan worden aanbevolen voor gebruik in de klinische praktijk (Mokkink, 2018). Hiervoor kunnen de beschikbare instrumenten in drie categorieën worden ingedeeld:

A. Instrumenten met bewijs (elk niveau) voor voldoende inhoudsvaliditeit EN tenminste lage bewijskracht voor voldoende interne consistentie. Deze instrumenten kunnen worden aanbevolen voor gebruik in de klinische praktijk.
B. Instrumenten die niet in categorie A of C kunnen worden ingedeeld. Deze instrumenten hebben wel potentieel om te worden aanbevolen maar verder onderzoek naar de meeteigenschappen is noodzakelijk.
C. Instrumenten met hoge bewijskracht dat een of meerdere meeteigenschappen onvoldoende zijn gebleken. Deze instrumenten zouden niet aanbevolen moeten worden voor gebruik in de klinische praktijk.
Indien alleen instrumenten in categorie ‘B’ beschikbaar zijn kan het instrument met het beste bewijs voor inhoudsvaliditeit voorlopig worden aanbevolen totdat meer bewijs beschikbaar komt.

Hieronder worden de resultaten uit de literatuursamenvatting langs deze criteria voor inhoudsvaliditeit en interne consistentie gelegd.

Wat betreft inhoudsvaliditeit, in de studie van Sköld (2011) werd gerapporteerd dat de activiteiten in de CHEQ2.0 in veel gevallen zelfstandig werden uitgevoerd, en met beide handen werden uitgevoerd. Er waren alleen kwantitatieve data beschikbaar, de bewijskracht was redelijk.

Wat betreft interne consistentie waren er niet voldoende data beschikbaar om deze langs de criteria (lage bewijskracht voor structural validity en Cronbach’s alpha ≥ 0.70) te leggen. Het is niet duidelijk of de interne consistentie voldoet. Hiermee valt de CHEQ in categorie B.

Voor de overige twee vragenlijsten is geen evidence beschikbaar wat betreft inhoudsvaliditeit. Ook lijkt het onwaarschijnlijk dat er voor één van deze vragenlijsten hoge bewijskracht bestaat dat een of meerdere meeteigenschappen onvoldoende zijn gebleken. Deze vragenlijsten vallen daarmee ook in categorie B. De CHEQ2.0 heeft echter het beste bewijs voor inhoudsvaliditeit en zou daarom voorlopig aanbevolen kunnen worden. Wat betreft responsiviteit wasde CHEQ2.0 de enige vragenlijst waarvoor resultaten waren gerapporteerd die langs de lat van de COSMIN-criteria voor good measurement properties konden worden gelegd en waarvoor dus conclusies konden worden getrokken. De bewijskracht was echter zeer laag wegens een risico op bias en een kleine onderzoekspopulatie.

De CHEQ2.0-vragenlijst heeft inmiddels 2 versies; een voor kinderen van 3-8 jaar, de zogenaamde Mini-CHEQ en een voor kinderen van 6-18 jaar. Mini-CHEQ is ontwikkeld vanuit hetzelfde construct als de CHEQ 2.0. De activiteiten zijn aangepast voor kinderen van 3-8 jaar. Mini-CHEQ bevat 21 activiteiten; vele zijn hetzelfde als in CHEQ2.0, anderen zijn weggelaten of vervangen. Aangezien de Mini-CHEQ helemaal nieuw is en een niet-geteste versie (voor wat betreft de klinimetrische eigenschappen) is van de CHEQ2.0, worden de resultaten gepresenteerd als het gemiddelde van de ruwe scores. De validiteit, betrouwbaarheid en responsiviteit van de Mini-CHEQ moeten nog worden onderzocht.

De CHEQ2.0 geeft ouders aan de hand van een cirkeldiagram ook een beeld van de zelfstandigheid van hun kind en niet alleen van de mogelijkheid om de handen te gebruiken. Dit kan helpen bij het maken van keuzes voor doelen in de behandeling. Daar hebben ouders en kinderen dan mogelijk ook al over nagedacht omdat de vragenlijst voorafgaand aan het bezoek van het revalidatiecentrum wordt ingevuld.

Waarden en voorkeuren van patiënten (en evt. hun verzorgers)

Met behulp van vragenlijsten kan een beeld worden verkregen van hoe de ouders en/of het kind/de jongere zelf vinden dat het uitvoeren van bimanuele vaardigheden in de thuissituatie gaat. Dat is van belang bij de evaluatie van een interventie en vergroot de betrokkenheid en motivatie van ouders en jongeren tijdens het behandeltraject. Voor de ouders en de jongeren kost het natuurlijk wel wat tijd en moeite om de CHEQ2.0 in te vullen. Uitleg over dat het invullen helpt om zelf al beter te weten welke bimanuele activiteiten moeilijk of misschien helemaal niet zelfstandig uitgevoerd kunnen worden, is noodzakelijk. Voor ouders die geschreven taal niet begrijpen zal nagegaan moeten worden wie hen eventueel kan helpen bij het invullen van de vragenlijst. De CHEQ2.0 is inmiddels in veel verschillende talen vertaald. Omdat het invullen tijd en energie kost, is het belangrijk om altijd de ingevulde vragenlijst te betrekken bij gesprekken. Anders vragen ouders, kinderen en jongeren zich al snel af waarom ze de vragenlijst nog invullen.

Kosten (middelenbeslag)

De kosten voor het afnemen van de vragenlijsten zijn heel beperkt. De CHEQ2.0 kan online worden ingevuld, daar zijn geen kosten aan verbonden voor de gebruiker.

De resultaten kunnen door de ouders of jongereworden afgedrukt in een PDF- bestand dat als bijlage in een mail naar de behandelaar kan worden gestuurd.

Aanvaardbaarheid, haalbaarheid en implementatie

Het is goed mogelijk het gebruik van de CHEQ2.0 in de praktijk te implementeren. Er zijn geen kosten aan het gebruik verbonden en voor therapeuten zijn de resultaten van de ingevulde vragenlijst makkelijk door te nemen omdat deze heel overzichtelijk in het PDF-bestand staan weergegeven. Met de CHEQ2.0 is het in de praktijk mogelijk om interventies op een eenvoudige manier te evalueren. Het invullen van een vragenlijst thuis door ouders of de jongere zelf kost immers geen tijd van een behandelaar.

Rationale van de aanbeveling: weging van argumenten voor en tegen de diagnostische procedure

Het gebruik van de CHEQ 2.0 voor kinderen met een unilaterale CP in de leeftijd van 6-18 jaar wordt met enige voorzichtigheid aanbevolen. De CHEQ 2.0 kan als vragenlijst op internet worden ingevuld en als PDF worden opgeslagen. Vervolgens kan het PDF-document naar het revalidatiecentrum of de praktijk worden gemaild waar het kind in behandeling is. Het is belangrijk om altijd de ingevulde vragenlijst te betrekken bij gesprekken omdat het invullen hiervan tijd en energie kost. Anders vragen ouders, kinderen en jongeren zich al snel af waarom ze de vragenlijst nog invullen. Voorzichtigheid is geboden bij interpretatie van de scores van de CHEQ2.0 als je verandering over tijd wilt vastleggen. Immers, de responsiviteit is niet eenduidig vastgesteld.

De CHEQ2.0 is de enige vragenlijst waarvoor conclusies getrokken kunnen worden wat betreft validiteit, betrouwbaarheid en responsiviteit. De CHEQ2.0 heeft wel potentieel om te worden aanbevolen maar verder onderzoek naar de meeteigenschappen is noodzakelijk.
Voor de jongere kinderen is de Mini-CHEQ ontwikkeld vanuit hetzelfde construct als de CHEQ2.0.
Al hoewel de klinimetrische eigenschappen van de Mini-CHEQ nog niet zijn onderzocht, is er op dit moment geen beter alternatief. Een vragenlijst met eenzelfde construct gebruiken zoals dat bij de Mini-CHEQ ten opzichte van de CHEQ2.0 voor de oudere kinderen het geval is, om de behandelingen van jongs af aan te evalueren, verdient dan de voorkeur.