3.12. Participatiemeetinstrumenten behandeling CP

Uitgangsvraag

Wat is de plaats van participatiemeetinstrumenten bij de behandeling van kinderen met spastische CP?

Aanbeveling

Gebruik de LifeH, LAQ-CP, CAPE en APCP vragenlijsten voor het meten van participatie bij personen met spastische CP. Kies een meetinstrument om participatie te meten op basis van de volgende criteria:

  • de te meten domeinen van participatie;
  • aansluiting van het meetinstrument bij de leeftijd van het kind;
  • de gewenste (maximale) afnameduur;
  • wijze van afname.

Overweeg daarnaast om de PEM-CY of CASP te gebruiken, hoewel deze nog niet getest zijn bij kinderen met spastische CP.

Gebruik de COPM of de GAS voor het meten van individuele doelen op participatieniveau.

Overwegingen

Alle vier de instrumenten zijn beschikbaar in het Nederlands, maar op het moment van de search waren geen van de Nederlandse vertalingen gevalideerd specifiek bij kinderen met spastische CP. De cross-culturele validatie en de psychometrische evaluatie van de CAPE is gedaan bij 232 kinderen van 6 tot 18 jaar, waarvan 74 met verschillende fysieke beperkingen. De validiteit was goed, evenals de test-hertest en de inter-interviewer betrouwbaarheid (Bult 2010), maar zijn niet specifiek voor personen met spastische CP onderzocht. Recent is ook de constructvaliditeit en de test-hertest betrouwbaarheid van de APCP onderzocht bij 126 kinderen in de leeftijd van twee tot vijf jaar en elf maanden; de Nederlandse versie van de APCP laat redelijke psychometrische eigenschappen zien voor een aantal, maar niet alle aspecten (Bult 2013). De responsiviteit van de meetinstrumenten is beperkt geanalyseerd. Dit is jammer, omdat juist dit aspect belangrijk is in de revalidatiegeneeskunde. Alleen de APCP is in een longitudinaal design getoetst op gevoeligheid voor verandering en bleek een goede responsiviteit te hebben.

De beoordeling van het optimale meetinstrument voor het meten van de vier participatiedomeinen: huishouden, tussenmenselijke interacties en relaties, belangrijke levensgebieden en maatschappelijk, sociaal en burgerlijk leven, bleek niet eenvoudig. De domeinen van de vragenlijsten vallen vaak niet samen met de participatiedomeinen van de ICF-CY (CAPE, APCP, LAQ-CP). Enerzijds wordt dit veroorzaakt door het feit dat sommige vragenlijsten zijn ontwikkeld nog voordat de ICF(-CY) uitkwam; anderzijds werd participatie op verschillende manieren gemeten, namelijk via de diversiteit en intensiteit van participatie (CAPE, APCP), het type assistentie (Life-H), de setting (CAPE), met wie (CAPE) en met hoeveel plezier (CAPE), de mate van voldoening die het geeft (Life-H). Tot slot is het niet altijd duidelijk in welke mate de verschillende items in de vragenlijsten participatie of activiteiten meten (Chen).

In de systematische literatuuranalyse worden slechts vier instrumenten beschreven. Deze meetinstrumenten zijn geschikt om participatie in de genoemde domeinen te meten en zijn onderzocht bij kinderen met spastische CP. Door de strenge selectiecriteria vallen andere, (mogelijk) goed bruikbare en veelbelovende meetinstrumenten buiten de inclusiecriteria. Er is voor gekozen om deze instrumenten wel te benoemen in de overwegingen omdat deze in de dagelijkse praktijk goed bruikbaar zijn, dan wel mogelijk in de toekomst zullen zijn.

De Canadian Occupational Performance Measures (COPM) en Goal Attainment Scale (GAS) zijn instrumenten waarmee participatie(doelen) per individu goed beschreven en geëvalueerd kunnen worden. Echter, omdat vergelijking van de participatie ten opzichte van andere kinderen niet mogelijk is, vielen deze meetinstrumenten buiten onze inclusiecriteria. De werkgroep is van mening dat beide meetinstrumenten wel geschikt zijn om te gebruiken binnen de kinderrevalidatiegeneeskunde. Bij de COPM (Baptiste 1998) wordt in de vorm van een semi-gestructureerd interview aan de deelnemers (kind en ouders / verzorgers) gevraagd welke taken voor hen belangrijk zijn, vervolgens wordt gevraagd wat de mate van uitvoering is en hoe tevreden men is met de uitvoering. Het is zeer positief dat kind en ouders op de voor hen belangrijke levensdomeinen de taken en hun uitvoering kunnen beschrijven en deze vervolgens na verloop van tijd geëvalueerd kunnen worden. GAS is een methode waarbij specifieke, individuele doelen geëvalueerd worden. Met de methode wordt vastgelegd in hoeverre het doel behaald is op een van tevoren gemaakte schaal. Doelen kunnen gesteld worden op niveau van activiteiten en / of participatie. Zowel de COPM als de GAS zijn beschikbaar in het Nederlands en worden frequent ingezet bij het opstellen en evalueren van doelen voor de behandeling.

De Child and Adolescent Scale of Participation (CASP) en de Participation and Enviroment Measure for children and youth (PEM-CY) vielen buiten de selectie criteria omdat deze niet onderzocht zijn bij een grotere groep kinderen met spastische CP. De werkgroep kiest ervoor om deze meetinstrumenten wel te beschrijven, mede omdat uit de zeer recente review van Chien (2014) blijkt dat beide meetinstrumenten de enige zijn die alle negen ICF domeinen Activiteiten en participatiedomeinen beschrijven, waaronder de specifieke participatiedomeinen: huishouden (d6), tussenmenselijke interacties en relaties (d7), belangrijke levensgebieden (d8) en het maatschappelijk, sociaal en burgerlijk leven (d9). Daarnaast is de werkgroep zich ervan bewust dat het meten van participatie niet diagnose-specifiek is en het wellicht niet noodzakelijk is om een instrument te kiezen dat in een specifieke diagnose getest is.

De PEM-CY (Coster 2011, 2012) is een oudervragenlijst waarmee ouders (1) de frequentie van, (2) deelname aan en (3) de wens tot verandering van de participatie van hun kind binnen verschillende omgevingen, thuis, op school en in de wijk in kaart brengen met behulp van een digitale vragenlijst via internet. De PEM-CY is ontwikkeld om de participatie van kinderen met en zonder beperkingen in de leeftijd van 5 tot 17 jaar in 25 type activiteiten (huis: tien items, school: vijf items, samenleving: tien items) te bepalen. De vragenlijst combineert de vragen over participatie met vragen over omgevingsinvloeden. De auteurs geven aan dat afhankelijk van het doel van het afnemen van de vragenlijst de indicator voor participatie dient te worden gekozen.

Recent zijn er twee studies van Coster (2011, 2012) verschenen die de conceptuele basis en contentvaliditeit voor de ontwikkeling van de PEM-CY en de validiteit, test-hertest betrouwbaarheid en interne consistentie van de originele Engelstalige versie van de PEM-CY beschrijven. 576 ouders van kinderen met en zonder een beperking binnen een leeftijd van 5 tot 17 jaar deden mee aan de studie. Dit betrof 282 ouders van kinderen met een beperking, waarvan 126 een lichamelijke beperking (45%). Contentvaliditeit is goed voor een brede groep van kinderen met een beperking, omdat tevoren uitgebreid met ouders van kinderen met verschillende diagnoses is gekeken naar belangrijke aspecten van participatie (belangrijke activiteiten, omgevingsfactoren, manieren om participatie goed vast te leggen). Er is echter niet specifiek naar kinderen met spastische CP gekeken. Binnen een subgroep van 34 kinderen (waarvan 13 kinderen met een beperking) werd de test-hertest betrouwbaarheid bepaald. Deze was matig tot goed op groepsniveau met ICC’s tussen 0,58 en >0,75. De interne consistentie van de domeinen werd bepaald aan de hand van de Chronbach’s Alpha en was goed voor de mate van deelname aan participatie in alle situaties (huis: α=0,83, school: α=0,72, samenleving: α=0,75), maar matig voor de frequentie van participatie (huis: α=0,59, school: α=0,61, samenleving: α=0,70). Deze resultaten werden niet apart beschreven voor kinderen met en kinderen zonder beperkingen. Ouders van kinderen met een beperking rapporteerden een lagere frequentie van (P<0,001), lagere deelname aan (P<0,001) en een grotere wens tot verandering in participatie (P<0,001) dan ouders van kinderen zonder beperking. Voor beide groepen kinderen was het verband tussen de ervaren steun uit de omgeving en het aantal activiteiten die ouders wensten te veranderen gelijk (huis: r=-0,42; school: r=-0,59; samenleving: r=-0,53). De responsiviteit van de PEM-CY werd niet onderzocht. De PEM-CY lijkt op groepsniveau betrouwbaar om de mate van participatie en de rol van de omgeving te vergelijken tussen kinderen met en zonder beperkingen. Echter, de vragenlijst lijkt onvoldoende betrouwbaar op individueel niveau en een aparte beschrijving van de betrouwbaarheid voor kinderen met een beperking wordt niet gegeven. Hoewel de PEM-CY op groepsniveau geschikt lijkt voor het bepalen van participatie en de rol van de omgeving, is niet duidelijk of de vragenlijst ook goed presteert wanneer alleen kinderen met een beperking worden geëvalueerd. De PEM-CY-NL is nog in ontwikkeling (Koene et al., 2013). Onderzoek naar de psychometrische eigenschappen van de NL versie is gaande. De hanteerbaarheid van het meetinstrument is voldoende beoordeeld door de respondenten. De interne consistentie en reproduceerbaarheid van de PEM-CY zijn gemiddeld tot goed. Ouders die deelnemen aan de studie zijn zeer positief over de bruikbaarheid en toepasbaarheid van het instrument.

De CASP (Bedell 2009) is een vragenlijst die in de vorm van een interview of zelf-rapportage afgenomen wordt en bestaat uit 20 items die participatie in 20 verschillende settings uitvraagt (thuis, school, samenleving en een combinatie van huiselijke activiteiten en activiteiten in de samenleving) bij schoolkinderen met en zonder beperkingen in de leeftijd van vijf jaar en ouder. Ouders rapporteren op een 4-punt schaal in welke mate hun kind participeerde ten opzichte van kinderen in dezelfde leeftijd (4=leeftijdconform, 3=enigszins beperkt, 2=erg beperkt, 1=niet in staat). Constructvaliditeit; De CASP discrimineerde de mate van participatie tussen kinderen met en zonder beperkingen (p<0,001) en tussen de verschillende groepen kinderen met een beperking (p<0,001), waarbij kinderen met een beperking in de ontwikkeling het laagste scoorden. Er was sprake van een negatieve correlatie tussen de CASP en de mate van omgevingsbarrières gemeten met de CASE (r= -0,43, p<0,001) en tussen de CASP en het stoornisniveau gemeten met de CAFI. Het feit dat meer participatie is geassocieerd met minder barrières in de omgevingen en een lager stoornisniveau ondersteunt de constructvaliditeit van de CASP. De Chronbach’s alpha van 0,96 illustreert een goede interne consistentie van de 20 items. Er worden geen gesplitste analyses gegeven van de concurrentvaliditeit en interne consistentie voor kinderen met of zonder beperkingen. Daarnaast was er een ongelijke verdeling van kinderen over de verschillende diagnosegroepen (voornamelijk kinderen met verworven hersenletsel). Dit beperkt de generaliseerbaarheid van de studie. De betrouwbaarheid en responsiviteit wordt in deze studie niet beschreven. Wel illustreert het plafondeffect (10% van kinderen met beperking, met uitzondering van kinderen met een beperking in de ontwikkeling) dat de evaluatieve eigenschappen mogelijk tekortschieten. Er bestaat tevens een Nederlandse vertaling van de CASP; de CASP-DLV (dutch language version). Deze lijst is onderzocht en gevalideerd bij kinderen met niet aangeboren hersenletsel tussen de 5 en 22 jaar. Deze versie laat een goede interne consistentie en goede test-hertest betrouwbaarheid zien. Echter bij kinderen met NAH, bij andere doelgroepen moet het meetinstrument nog getest worden (De Kloet et al., 2013).