8.3. Transitie van adolescentie naar volwassenheid

Uitgangsvraag

Hoe kunnen kinderen met CP het best begeleid worden tijdens belangrijke transitiemomenten, in het bijzonder de transitie naar volwassenheid?

Aanbeveling

Raadpleeg de Kwaliteitsstandaard – Jongeren in transitie van kinderzorg naar volwassenenzorg voor generieke aanbevelingen ten aanzien van de transitie naar volwassenheid.

Specifieke aanbevelingen ten aanzien van de transitie naar volwassenheid bij kinderen met CP:

  • Spreek doelen af met de jongere en monitor samen de voortgang hiervan; baseer deze doelen ook op de sterke punten van de jongere en focus je op wat positief en mogelijk is voor de jongere; hierbij kan gebruik gemaakt worden van bijvoorbeeld de PEDI, de COPM en/of de Groeiwijzer.
  • Verwijs jongeren en ouders naar de website www.cpenontwikkeling.nl voor specifieke informatie en uitleg over ontwikkeling op diverse domeinen naar volwassenheid, en nodig hen uit hierover in gesprek te gaan.
  • Raadpleeg de website www.cpenontwikkeling.nl, ga met jongeren en ouders in gesprek over de onderwerpen die voor hen belangrijk zijn.
  • Verwijs jongeren naar de website https://netalsjij.nl/ met informatie en ervaringsverhalen van en voor jongeren met een lichamelijke beperking in de transitiefase.

Overwegingen

Voor- en nadelen van de interventie en de kwaliteit van het bewijs

De kwaliteitsstandaard richt zich op alle jongeren met een chronische aandoening die gespecialiseerde zorg nodig hebben in Nederland. De belangrijkste pijlers voor de transitiezorg zijn:

  • Een persoonsgerichte benadering
  • Een planmatige transitie
  • Het regelmatig bespreken in welke fase van het transitieproces de jongere zich bevindt.
  • Het aanstellen van een transitiecoördinator die de jongere en de zorgprofessionals ondersteunt in het transitieproces, en een coördinerende rol vervult.
  • Zelfmanagementondersteuning voor de jongere
  • Rekening houden met de veranderende rol van ouders
  • Het concreet plannen van de daadwerkelijke overdracht, en het gestructureerd overdragen van informatie over de jongere, het gezin en over de volwassenenzorg.
  • Ondersteuning van de jongere na de overdracht
  • Het evalueren van transitiezorg op instellingsniveau

Kinderen met CP worden gedurende hun jeugd over het algemeen behandeld binnen kinderrevaldatieteams onder leiding van een (kinder)revalidatiearts. Daarnaast zijn er dikwijls andere medisch specialisten betrokken zoals de (kinder)neuroloog, (kinder)orthopeed, kinderarts, etc. Voor de meeste medisch specialismen die (ook) kinderen behandelen geldt dat de zorg niet noodzakelijkerwijs op de 18e verjaardag overgedragen moet worden. Voor de (algemeen) kinderarts is dit wel het geval. In veruit de meeste gevallen vindt echter rondom de transitie naar volwassenheid door de jongere, ook een transitie naar volwassenzorg plaats. De werkgroep is van mening dat de uitgangspunten en aanbevelingen uit de kwaliteitsstandaard ook van toepassing zijn op het transitieproces voor jongeren met CP. Er zijn daarin enkele kanttekeningen te plaatsen:

  • Indien de jongere onder behandeling is bij een kinderrevalidatieteam, zal de (kinder)revalidatiearts de rol van transitiecoördinator op zich kunnen nemen, maar dat is geen vanzelfsprekendheid. Stem af wie de rol van transitiecoördinator op zich neemt, en realiseer dat er mogelijk meerdere teams (school, ziekenhuis, revalidatiecentrum) betrokken kunnen zijn bij een jongere.
  • Ten aanzien van zelfmanagement van de jongere verwijzen we ook naar de module ‘Psychosociale zorg bij CP’. Als randvoorwaarde voor een soepel transitieproces is de werkgroep van mening dat goede psychosociale ondersteuning belangrijk is.
  • Bij kinderen met CP waarbij (ook) een verstandelijke beperking speelt kan het zinvol zijn om ook een arts voor verstandelijk gehandicapten (Arts VG) in te schakelen.  Ook betrokkenen vanuit het sociale domein kunnen hierbij ondersteunen.
  • Het is bekend dat bij kinderen met CP de ontwikkeling anders kan verlopen dan bij andere kinderen. Het afstemmen van de timing van het transitieproces op het ontwikkelingsniveau van het kind is daardoor extra belangrijk. Zorg dat het kind voldoende mogelijkheden houdt om bij het ontstaan van nieuwe vragen contact op te nemen met relevante zorgprofessionals.

Hoewel de kwaliteitsstandaard zich specifiek richt op de transitie naar zorg voor volwassenen, zijn de bovengenoemde pijlers, en ook de genoemde aanbevelingen veelal ook toepasbaar op andere transities van zorg.

Waarden en voorkeuren van patiënten (en evt. hun verzorgers)

Zoals beschreven in de kwaliteitsstandaard spelen voorkeuren van de jongere en diens ouders een grote rol in het vormgeven van het transitieproces. Daarin is expliciet het doel om autonomie van de jongere te ontplooien en te ondersteunen ten einde zelfmanagement op de volwassen leeftijd en in de zorg voor volwassenen met CP te optimaliseren.

Aanvaardbaarheid, haalbaarheid en implementatie

Om behandelteams te ondersteunen in het vlekkeloos laten verlopen van het transitieproces is er de transitie toolkit. In deze toolkit worden essentiële en ‘nice-to-have’ tools aangeboden. De transitie toolkit is te vinden op https://www.opeigenbenen.nu/transitie-toolkit/. Daarnaast zijn de websites  www.cpenontwikkeling.nl en https://netalsjij.nl/ belangrijke bronnen.