Uitgangsvraag
Welke trainingsinterventies zijn er om mobiliteit bij kinderen met CP te verbeteren?
Aanbevelingen
Aanbeveling 1
Pas bij kinderen met CP (GMFCS I–IV, alle subtypes) mobiliteits-training toe waarbij concrete haalbare doelen worden gesteld op activiteiten-of participatie-niveau, en waarbij activiteiten worden geoefend in een voor het kind relevante context.
Aanbeveling 2
Pas bij kinderen met CP (GMFCS I-IV) looptraining op een gewone ondergrond (met of zonder loophulpmiddel) toe om loopsnelheid en loopafstand te vergroten. Oefen het lopen zoveel mogelijk in een voor het kind relevante context en terrein.
Overweeg loopbandtraining (GMFCS I-III) toe te passen als dat de dosis van de looptraining verhoogt.
Aanbeveling 3
Pas doelgerichte activiteit-specifieke training toe voor het verbeteren van grof-motorische vaardigheden, waarbij de activiteit wordt geoefend in een voor het kind relevante context.
Overweeg HABIT-ILE (GMFCS I–IV) training te geven.
Overweeg context-gerichte interventie (aanpassingen van omgevingsfactoren) of kind-gerichte (aanpassingen van kind-gerelateerde factoren), afhankelijk van een analyse van de problemen van het individuele kind.
Stel samen met het kind en ouders specifieke en haalbare doelen op.
Houd bij de selectie van interventies rekening met de leeftijd van het kind, en met voorkeuren en mogelijkheden van kind en gezin.
Aanbeveling 4
Stel doelen op basis van wat het kind en gezin belangrijk vinden
• Doelen zijn geformuleerd op activiteiten- of participatieniveau en moeten haalbaar en meetbaar zijn
• Schrijf de doelen uit en geef deze mee aan kind en ouders
• Meet doelen aan het begin en bij afronding van de interventie met kind en ouders
Voer een activiteitanalyse uit om de factoren te bepalen die het bereiken van het doel belemmeren of kunnen bevorderen
• Observeer het kind terwijl het de activiteit/doel uitvoert om de specifieke vaardigheden of belemmeringen te bepalen die het bereiken van het doel in de weg staan.
Oefen functioneel en rechtstreeks gericht op de door het kind gekozen doelen
• Laat het kind actief oefenen met de activiteit die het wil bereiken. De benadering is in principe ‘hands-off’, zodat het kind de kans krijgt actief en zelfstandig oplossingen te vinden
• Geef gerichte feedback bij de uitvoering van de activiteit
• Als het doel is onderverdeeld in deelactiviteitoefeningen, moet de interventie worden gevolgd door het oefenen van het doel in zijn geheel zodra het kind daar klaar voor is.
Zorg dat de interventie plezierig en motiverend is voor het kind
Oefen in de voor het kind en voor het doel relevante context
• Oefen context-specifiek, zoals thuis in de leefomgeving, zodat overdracht naar het dagelijks leven optimaal plaatsvindt.
• Als dit niet mogelijk is, zorg er dan voor dat de oefening plaatsvindt in een omgeving die zoveel mogelijk lijkt op het echte leven.
• Geef aanbevelingen om thuis te oefenen schriftelijk of met plaatjes.
Zorg dat ouders een rol hebben in de interventie
Ondersteun ouders door te zorgen voor:
• Educatie, coaching en informatie om ouders te ondersteunen actief betrokken te zijn bij de interventie, inclusief het aanmoedigen van autonomie, probleemoplossing en het activiteitgericht oefenen van doelen.
• Een, in overleg met ouders afgestemd, gestructureerd thuisprogramma, waarbij de door het kind gekozen doelen worden geoefend.
• Voortdurende evaluatie en ondersteuning van kind en gezin.
Zorg dat kinderen, jongeren en ouders in het hele proces de besluitvormers zijn
• Faciliteer gezinnen door hen te voorzien van actuele kennis en informatie, zodat zij weloverwogen beslissingen kunnen nemen over de beste interventie voor hun kind.
• Zorg dat ouders nauw betrokken zijn en blijven.
• Stem aanbevelingen voor een interventie af op de functionele mogelijkheden en het potentieel van het kind.
• Houd voor timing en inhoud van interventies rekening met individuele factoren, zoals leeftijd, vaardigheidsniveau, hulpbronnen, en individuele voorkeuren van het kind en het gezin.
• Raad alleen haalbare, aanvaardbare en effectieve interventies aan, en voer alleen haalbare, aanvaardbare en effectieve interventies uit.
Zorg dat de dosis van oefenen voldoende is om functionele doelen te bereiken
• Zorg bij het plannen van interventies, waaronder face-to-face therapie en thuis oefenen, dat een optimale dosis kan worden bereikt.
• Neem bij het plannen van de interventie mee dat de optimale dosis kan variëren afhankelijk van het kind, de complexiteit van het doel, het gekozen type interventie en de context/middelen.
Gebruik een interdisciplinaire teambenadering (met het kind en het gezin als teamleden) om doelen en interventieplan vast te stellen
Overwegingen
Voor deze module is gebruik gemaakt van de in 2021 verschenen International Clinical Practice Guideline for interventions to improve physical function for children and young people with cerebral palsy (Jackman et al, 2021). Deze internationale richtlijn is tot stand gekomen in een internationale samenwerking waarbij ook collega’s uit Nederland waren betrokken. Bovendien waren naast onderzoekers en specialisten in de CP-zorg ook ouders en mensen met CP zelf betrokken in de werkgroep die de internationale richtlijn ontwikkelden.
Voor de Nederlandse context is geen reden af te wijken van de aanbevelingen in deze internationale richtlijn, aangezien de context niet verschilt van de context van de wetenschappelijke literatuur en overwegingen die bij de totstandkoming van de internationale richtlijn zijn mee genomen. Bovendien is de internationale richtlijn gericht op de ICF-domeinen Activiteit en Participatie, en sluit daarmee naadloos aan bij de doelstellingen van de Nederlandse richtlijn.
Aanbeveling 1: Mobiliteit – algemeen
Rationale van aanbeveling 1: weging van argumenten voor en tegen de interventies
Van de vier evidence-based onderdelen in de ‘International Clinical Practice Guideline for interventions to improve physical function for children and young people with cerebral palsy’ (Jackman et al, 2021) richt één onderdeel zich op mobiliteit. Deze bestaat uit één overkoepelende aanbeveling en twee specifiekere aanbevelingen voor specifiekere aspecten van mobiliteit. De overkoepelende aanbeveling focust op verbetering van mobiliteit in het algemeen. Hierin wordt training aanbevolen vanuit een doelgerichte benadering, met focus op oefenen van hele taken in een relevante ‘real-life’ context. Op basis van de kwaliteit van de evidentie is dit gepresenteerd als een sterke aanbeveling omdat er grote zekerheid is van schade bij geen interventie.
Aanbeveling 2: Loopsnelheid en loopafstand
De eerste specifieke aanbeveling focust op loopsnelheid en loopduur.
Rationale van aanbeveling 2: weging van argumenten voor en tegen de interventies
Voor verbetering van de loopsnelheid en -afstand voor kinderen en jongeren met CP GMFCS I-III, wordt aanbevolen vooral te oefenen met het lopen zelf. Loopbandtraining kan de dosis van looptraining verhogen, indien deze apparatuur beschikbaar is.
Algemene mobiliteitstraining op een gewone ondergrond en zit-sta-training kunnen de loopsnelheid en -afstand verbeteren. Deze interventies moeten worden aangevuld met loopoefeningen in een voor het kind relevante context en terrein.
Voor kinderen en jongeren ingedeeld in GMFCS niveau IV en V is oefenen van lopen op een gewone ondergrond effectiever dan loopbandtraining met gedeeltelijke gewichts-ondersteuning voor het verbeteren van de loopafstand, maar beide behandelingen bieden de ervaring van lopen en zullen niet leiden tot zelfstandig lopen. Voor kinderen en jongeren GMFCS IV en V zou de ervaring van lopen eerder een doel van welbevinden en inclusie kunnen zijn dan een doel van functionele mobiliteit. Desondanks kan gedeeltelijke lichaamsgewicht-ondersteunde loopbandtraining leiden tot betere vaardigheden in transfers.
Deze interventies worden aanbevolen boven ‘geen training’ of interventies gericht op lichaamsfuncties en –structuur.
Aanbeveling 3: Grof-motorisch functioneren
De tweede specifieke aanbeveling focust op grof-motorisch functioneren.
Rationale van aanbeveling 3: weging van argumenten voor en tegen de interventies
Voor verbetering van de grove motoriek van kinderen en jongeren GMFCS-niveaus I-IV, wordt doelgerichte activiteit-specifieke training aanbevolen, waarbij concrete haalbare doelen worden gesteld op activiteiten-of participatie-niveau, en waarbij de gehele activiteit wordt geoefend in een voor het kind relevante context. Deeltaken kunnen worden geoefend als eerste stap naar het oefenen van de gehele activiteit, op basis van een gerichte activiteitanalyse van (deel)activiteiten die in de doelen zijn geformuleerd.
Ook HABIT-ILE (intensief trainingsprogramma met een combinatie van arm- en handvaardigheden en looptraining) en contextgerichte therapie kunnen worden toegepast voor het verbeteren van grove motorische vaardigheden van kinderen en jongeren GMFCS I-IV.
Voor kinderen en jongeren met CP GMFCS-niveau IV moet onafhankelijke mobiliteit gericht zijn op hulpmiddelen zoals een (elektrische) rolstoel die het effectief en efficiënt bereiken van doelen ondersteunt, in plaats van op algemene grof-motorische vaardigheden. Voor kinderen en jongeren op de GMFCS-niveaus III-V wordt aanbevolen functionele doelen aan te pakken in combinatie met apparatuur, technologie en omgevingsaanpassingen om onafhankelijkheid, inclusie en snelheid van activiteitvervulling te maximaliseren, en het energieverbruik voor het kind en de belasting voor verzorgers te verminderen.
Voor alle kinderen geldt dat samen met het kind en ouders specifieke en haalbare doelen moeten worden gesteld, en dat deze direct als activiteit worden geoefend in een voor het kind relevante context.
Deze interventies worden aanbevolen boven ‘geen training’ of interventies gericht op lichaamsfuncties en –structuur.
Aanbeveling 4: Good practice aanbevelingen
Rationale van aanbeveling 4: weging van argumenten voor en tegen de interventies
De good practice aanbevelingen zijn uitgewerkt op basis van de evidence-based aanbevelingen. Hierbij zijn de internationale good practice aanbevelingen overgenomen op basis van de Nederlandse ethische normen en waarden, passende binnen de nationale gezondheidszorg en regelgeving. De onderbouwing van de good practice aanbevelingen zijn in bijlage I opgenomen.